← Powrót do bloga

Z archiwum winnicy

Z Gruzji do Melsztyna. Historia, którą zakopaliśmy pod winnicą

25 lipca 2024 roku, pośród surowych ścian powstającej winiarni, osadzaliśmy w ziemi gruzińskie qvevri. Był piasek, koparka, praca całej rodziny i Tornike, który przyjechał nadać tej chwili uroczysty charakter. Pod jednym z naczyń zostawiliśmy także zapisaną historię naszej winnicy.

Z opowieści Tomasza Talaski
Wydarzenie:

Zobacz wszystkie zdjęcia ↓
Tomasz i Tornike przy gruzińskich qvevri w powstającej winiarni
Tomasz i Tornike przy qvevri. Winiarnia w Melsztynie, 25 lipca 2024 roku.

Zanim powstała piwnica

Na tych zdjęciach nie zobaczycie jeszcze gotowej sali degustacyjnej. Są betonowe ściany, odsłonięta ziemia, deski i wykop, w którym trzeba ostrożnie stawiać każdy krok. Nad nami widać niebo. Przestrzeń, która miała stać się częścią naszej winiarni, dopiero nabiera kształtu.

W środku stoją już jednak wielkie gliniane naczynia. To qvevri, po polsku nazywane również kwewri. Przyjechały z Gruzji, żeby zostać w Melsztynie na długo. Zanim mogliśmy skończyć podłogę i urządzać wnętrza, musieliśmy znaleźć dla nich właściwe miejsce pod ziemią.

Kiedy dziś patrzę na te fotografie, widzę jeden z najważniejszych etapów budowy. Winnicę tworzy się przecież także przez takie decyzje: jakie wino chcemy robić, od kogo chcemy się uczyć i na jaką pracę jesteśmy gotowi. Sprowadzając qvevri, wybraliśmy drogę, która zaczynała się dużo wcześniej niż historia naszej rodziny w Melsztynie.

Tomasz przy glinianych naczyniach podczas zasypywania wykopu piaskiem
Naczynia w wykopie podczas zasypywania — przyszła podłoga znajdzie się na wysokości ich szyjek.

Najpierw trzeba było je sprowadzić

Zamówiłem te naczynia specjalnie dla naszej winnicy. Sam wybór qvevri był dopiero początkiem. Potem trzeba było dopilnować specjalnych zezwoleń na ich wywóz z Gruzji oraz dokumentacji związanej z transportem do Polski. Zanim gliniane naczynia mogły znaleźć się w naszej winiarni, miały do pokonania także tę mniej widoczną, urzędową część drogi.

Sprowadzenie qvevri to także ta część budowania winnicy, której później nie widać: przygotowania poprzedzające pierwsze wino. Naczynia trzeba zamówić, przygotować do drogi, przewieźć i bezpiecznie osadzić. Duży gabaryt nie oznacza przecież odporności na uderzenia. Wypalona glina wymaga ostrożności na każdym etapie.

Qvevri są też czymś szczególnym w gruzińskiej kulturze. W 2013 roku UNESCO wpisało tradycyjną gruzińską metodę wyrobu wina w qvevri na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. Wyróżniono żywą tradycję: umiejętności garncarzy, wiedzę winiarzy i sposób przekazywania jej następnym pokoleniom. Nasze naczynia przywoziły więc ze sobą znacznie więcej niż możliwość fermentowania wina.

UNESCO — gruzińska tradycja wyrobu wina w qvevri

Dzień, w którym glina znalazła swoje miejsce

Na zdjęciach z 25 lipca 2024 roku widać, jak wyglądało ich osadzanie. Nad wykopem pracuje koparka, qvevri opuszczane jest na linach, a ja stoję obok i pomagam ustawić je we właściwym miejscu. Z tej perspektywy najlepiej widać skalę naczyń. Dopiero przy człowieku można ocenić, jak duży jest gliniany brzusiec, który za chwilę zniknie pod powierzchnią.

Trzeba było myśleć kilka kroków naprzód. Po zakopaniu qvevri dostęp pozostaje przede wszystkim od góry, przez szyjkę. To wtedy ustala się jego położenie względem przyszłej podłogi i sąsiednich naczyń. Winiarnia jeszcze powstawała, a my już przygotowywaliśmy przestrzeń do pracy z winem.

Była przy tym rodzina i ludzie pomagający nam w budowie. Na jednym z ujęć stoimy razem między naczyniami, jeszcze przed ich zasypaniem. Lubię ten kadr, bo pokazuje początki Talaski bez upiększeń: wspólną pracę, obecność bliskich i przedsięwzięcie, które z planu stawało się rzeczywistością.

Rodzina przy qvevri opuszczanym do wykopu na linach
Rodzinny kadr z dnia osadzania qvevri.

Tornike i uroczysty początek

Tego dnia był z nami Tornike. Na tle budowy jego tradycyjny gruziński strój przyciąga wzrok: ciemny materiał, czerwone akcenty, ozdobne elementy na piersi. Obok roboczych butów, łopat i piasku pojawił się wyraźny znak kraju, z którego przyjechały nasze qvevri.

Odbyło się ich symboliczne poświęcenie. Wznieśliśmy kieliszki, a wino trafiło również do glinianych naczyń. Ten gest, utrwalony na fotografiach, nadał osadzaniu qvevri uroczysty charakter. Po pracy przy wykopie przyszedł moment, by zatrzymać się razem przy tym, co właśnie zaczynaliśmy.

W gruzińskiej tradycji winiarskiej rodzina, sąsiedzi i przyjaciele uczestniczą w zbiorach oraz wyrobie wina, a wiedza przechodzi między pokoleniami. U nas, w powstającej winiarni w Melsztynie, spotkanie z Tornikem nadało tej tradycji bardzo osobisty wymiar. Obok glinianych naczyń zostanie mi w pamięci przede wszystkim człowiek, który był wtedy z nami.

UNESCO — gruzińska tradycja wyrobu wina w qvevri

Tomasz i Tornike wlewają wino podczas symbolicznego poświęcenia qvevri
Symboliczne poświęcenie naczyń z udziałem Tornikego.

List w butelce pod jednym qvevri

Zanim jedno z naczyń znalazło się na swoim miejscu, zakopałem pod nim butelkę z listem — spisaną historią naszej winnicy. Ten moment zachował się również na filmie. Chcieliśmy, żeby opowieść o początkach Talaski została tutaj także fizycznie, pod ziemią, w miejscu, nad którym dopiero powstawała gotowa winiarnia.

Ta butelka jest dla nas symboliczną pamiątką naszych początków. Wybieraliśmy naczynia związane z wieloma pokoleniami gruzińskich winiarzy, a pod jednym z nich zostawialiśmy ślad własnej historii. Gdzieś pod gliną i przyszłą podłogą znalazł się list o tym, skąd przyszliśmy i jak powstawała Talaska.

Gość oglądający dzisiaj szyjki naczyń może nie wiedzieć, że pod jednym z nich spoczywa taka pamiątka. Dla nas pozostaje ona częścią tego miejsca. Przypomina o etapie, kiedy wokół był jeszcze plac budowy, a my już myśleliśmy o winach, które miały tutaj powstawać.

Tomasz pomaga ustawić duże qvevri opuszczane do wykopu
Osadzanie dużego qvevri w powstającej winiarni.

Osiem tysięcy lat historii wina

Żeby zrozumieć, dlaczego zdecydowaliśmy się na qvevri, warto cofnąć się znacznie dalej niż do dnia ich przyjazdu. Badania archeologiczne z terenu dzisiejszej Gruzji dostarczyły dowodów produkcji wina gronowego datowanych na około 6000–5800 rok przed naszą erą. To mniej więcej osiem tysięcy lat temu.

Naukowcy badali pozostałości zachowane w pradawnej ceramice. Wyniki opublikowane w 2017 roku w czasopiśmie PNAS są jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla opowieści o Gruzji jako jednej z kolebek winiarstwa. Nie oznaczają, że każde ówczesne naczynie miało kształt dzisiejszego qvevri albo że wszystkie szczegóły produkcji pozostały niezmienne.

Współczesne qvevri jest efektem długiego rozwoju rzemiosła. Garncarz stopniowo buduje naczynie z gliny, suszy je i wypala. Według gruzińskiej Narodowej Agencji Wina wykonanie qvevri trwa przeciętnie około trzech miesięcy. Wielkość naczyń i sposób pracy z nimi zmieniały się przez stulecia. Ta historia trwa dalej również tam, gdzie — jak u nas — gruzińska wiedza spotyka się z nową winnicą.

McGovern i in., PNAS (2017) — neolityczne wino w Gruzji · National Wine Agency — Qvevri Wine

Jak robiono wino w qvevri?

Qvevri służy do fermentacji, dojrzewania i przechowywania wina. Tradycyjnie do naczynia trafia sok wraz z częściami winogron pozostałymi po ich rozgnieceniu. Skórki, pestki, a zależnie od miejscowej praktyki również szypułki, uczestniczą w powstawaniu charakteru wina.

Nie ma jednak jednej receptury dla całej Gruzji. W Kachetii tradycyjna praca z białymi winogronami obejmuje znaczący udział tych części owocu i długi kontakt z winem. W Imeretii stosuje się ich mniej, co pozwala uzyskać inny rezultat. Długość maceracji zależy również od odmiany winorośli i zamierzonego stylu.

Także dawny wyrób wina wymagał uważnej pracy. Podczas fermentacji należało zajmować się unoszącymi się skórkami, obserwować przebieg procesu, a później zdecydować o oddzieleniu wina od części stałych. Zakopane naczynie było narzędziem winiarza. O jakości decydowały także owoce, czystość i doświadczenie człowieka.

National Wine Agency — Qvevri Wine

Co dają glina, ziemia i czas?

Zakopanie qvevri pomaga ograniczać wahania temperatury. Otaczająca ziemia działa jak bufor cieplny; zanim pojawiły się współczesne instalacje chłodzące, miało to ogromne znaczenie. Temperatura nadal zależy od miejsca i przebiegu fermentacji, więc samo zakopanie naczynia nie zwalnia z jej kontrolowania.

Znaczenie ma również forma qvevri. Zwężająca się dolna część pozwala gromadzić osad poniżej klarowniejszego wina. Glina nie wnosi aromatów drewna charakterystycznych dla dębowej beczki. Jej właściwości zależą jednak od wykonania i wykończenia naczynia, w tym stosowanej tradycyjnie wewnętrznej warstwy wosku pszczelego.

Bursztynowa barwa wielu win kojarzonych z qvevri bierze się przede wszystkim z długiego kontaktu soku białych winogron ze skórkami. Maceracja wnosi też taniny i buduje strukturę. Samo gliniane naczynie nie nadaje automatycznie pomarańczowego koloru: można w nim robić również inne rodzaje wina.

Dla mnie najciekawsze jest właśnie połączenie tych elementów. Wybierając qvevri, wybieramy określone warunki pracy, a potem musimy zrozumieć, jak zachowują się w nich nasze winogrona. Gruzińska tradycja daje nam punkt wyjścia. Wino powstaje już tutaj, z owoców i decyzji związanych z naszą winnicą.

Shalva Khetsuriani / WSET — jak działa qvevri · National Wine Agency — Qvevri Wine

To, co zostało pod podłogą

Fotografie z lipca 2024 roku pokazują etap, który łatwo przeoczyć, oglądając gotową winiarnię. Dzisiaj większość qvevri jest schowana. Wtedy mogliśmy jeszcze stanąć obok nich, zobaczyć je w całości i zrobić rodzinne zdjęcie, zanim ziemia zasłoniła ich gliniane ściany.

Dlatego chcę zachować tę opowieść. Jest w niej sprowadzanie naczyń z Gruzji, załatwianie dokumentów, praca przy wykopie i spotkanie z Tornikem. Jest też zapisana historia Talaski, którą zostawiliśmy pod jednym qvevri. Każdy z tych szczegółów należy do początków miejsca, do którego dziś zapraszamy gości.

Kiedy następnym razem spojrzycie na szyjki qvevri w naszej winiarni, spróbujcie wyobrazić sobie to lipcowe popołudnie: otwarte niebo nad betonowymi ścianami, gliniane naczynia pośród piasku i nas wszystkich stojących obok. Tak wyglądał jeden z dni, w których budowaliśmy Talaskę.

Wspomnienia i fotografie: archiwum rodzinne Winnicy Talaska. Część historyczna opracowana na podstawie źródeł podanych przy tekście. Data dotyczy wydarzenia, nie publikacji wpisu.

Archiwum rodzinne · 25 lipca 2024

Ten dzień zachowaliśmy również na filmie

Oryginalne nagrania z budowy winiarni. Włącz wybrany film, aby zobaczyć, jak osadzaliśmy gliniane naczynia i wspólnie świętowaliśmy ich przyjazd.

Na nagraniu z osadzania qvevri widać również, jak zakopuję pod jednym z naczyń butelkę z listem — spisaną historią naszej winnicy. Zostawiliśmy ją tam jako symbol i pamiątkę początków Talaski.

Przenoszenie qvevri do wykopu · 2 min 19 s
List w butelce i osadzanie qvevri · 2 min 25 s
Spotkanie z Tornikem i symboliczne poświęcenie qvevri · 3 min 56 s

Album rodzinny · 11 fotografii

Budowa, osadzanie naczyń i spotkanie z Tornikem. Wybierz zdjęcie, aby obejrzeć je w całości.